Irish Plan - Scoil Naomh Áine NS

Go to content

Main menu:

Irish Plan

Subject Plans

Scoil Naomh Áine, Rathgarogue, New Ross

Plean Gaeilge


Réamhráiteas: Rinne an fhoireann scoile athbhreithniú ar an bplean seo le chéile i rith mí Iúil ar chúrsa samhradh sa bhlian 2014.  Bhí gach múinteoir páirteach ann.


Bunchúiseanna: Tá gáth leis an bplean seo chun cabhrú linn an curaclam a chur i bhfeidhm, i dtreo is go mbeidh leanúnachas ó rang go rang, agus chun cur chuige cumarsáide a chur i bhfeidhm sa scoil.

Seo iad na ceisteanna a phléigh na múinteoiri :

o comhtháthú na gceithre scil teanga sna ceachtanna: éisteacht, labhairt, léitheoireacht, agus scribhneoireacht;

o raon modhanna múinte a bheith in úsáid ag na muinteoiri agus saoirse acu na cinn is fearr a fheileann do na páisti agus don scoil a roghnú, ag cur san áireamh cúlra teanga na bpáistí;

o na feidhmeanna teanga a chur in eagar do na rang-ghrúpai difriúla;

o na téamai a chur in oiriúint don pháiste, dá c(h)úlra teanga agus baile;

o na tascanna, na cluichí agus na gníomhaíochtaí atá luaite in ábhar teagaisc agus foghlama an churaclaim a éagsulú ó bhliain go bliain;

o aire a thabhairt do shnáithaonaid uile an churaclaim.


Aontaíonn na múinteoirí go bhfuil sé an-tábhachtach grá don Ghaeilge a chothú ins na daltaí. Ba chóir go mbeadh taitneamh le baint as an ábhar foghlama chun go spreagfá na páistí chun an Ghaeilge a úsáid mar ghnáth-theanga chumarsáide agus chun go mbeadh dearcadh dearfach acu ina leith. Bíonn béim láidir ar ‘spéis a chothú’ sa Ghaeilge ag na leibhéil go léir.


Fís agus aidhmeanna

An Plean I gComhthéacs na Scoile seo:

Is ar chumarsáid agus ar úsáid na teanga mar ghnáth theanga bheo a leagtar béim sa churaclam nua. Tá sé an-thábhachtach go dtugtar gach seans do na páistí an Ghaeilge a labhairt go nádúrtha, agus go mbeadh dearcadh dearfach acu ina leith, agus go spreagfar muinín iontu an Ghaeilge a úsáid ina shaol. Tá sé tábhachtach go mbeadh an páiste gníomhtach sa cheacht Ghaeilge: is é sin, gníomhachtaí teanga a bheith ar siúl, tascanna le déanamh, agus fadhbanna le réiteach trí Ghaeilge. Is é an plean atá againn sa scoil seo ná:

o féin-mhuinín na bpáisti a chothú I labhairt na Gaeilge; béim a chur ar éisteacht agus ar labhairt na Gaeilge; béim ar chumarsáid;
o úsáid na teanga i gcluichí;

o úsáid na Gaeilge chomh minic agus is féidir i rith an lae;

o bheith ar a gcumas freagra gairid a thabhairt do cheisteanna; leanúnachas a bheith ann ó rang go rang.

(a) Fís

Baintear úsáid as an nGaeilge chomh minic agus is féidir i rith an lae. Déantar iarracht dearcadh na dtuismitheoirí agus an phobail a dhéanamh níos dearfa ar an Gaeilge. Déanann muinteoirí na scoile seo iarracht cur le forás cognaíoch, mothúchánach agus samhlaíoch an pháiste.

(b) Aidhmeanna:
Is iad aidhmeanna an churaclaim Ghaeilge sa scoil seo ná:

• úsaid na Gaeilge mar mhodh chumarsáide a chur chun cinn;

• an Ghaeilge a úsáid I gcomhthéascanna éagsúla chun caidreamh sóisialta a dhéanamh;

• dearcadh dearfach i leith na Gaeilge agus spéis agus dúil inti a chothú; múineadh na Gaeilge a bheith spéisiúl;

• taitneamh a bheith le baint as foghlaim na Gaeilge;

• cumas éisteachta agus labhartha an pháiste a fhorbairt agus a m(h)uinín a chothú chun an Ghaeilge a úsáid;

• cumas réamh-léitheoireachta agus réamh-scríobhneoireachta an pháiste a chothú;

• cumas léitheoireachta agus scríobhneoireachta an pháiste a chothú ag leibhéal a oireann dó/di féin;

• éisteacht, labhairt, léitheoireacht agus scríobhneoireacht a fhorbairt ar bhealach chomhtháite;

• suim agus tuiscint sa Ghaeilge agus sa chultúr a chothú; feasacht teanga agus feasacht cultúir a chothú;

• cumas cumarsáide a fhorbairt trí chluichí teanga agus tascanna;

• cúram a dhéanamh d’fhorbairt shóisialta, chognaíoch, mhothúchánach, shamhlaíoch agus aeistéitiúil an pháiste;

• cur le líofacht, le cruinneas foghraíochta agus le saibhreas teanga an pháiste;



1. Curaclam na Gaeilge


1.1 Cur Chuige  Cumarsáideach


Tá cumarsáid i gceist sna ceithre shnáithe, san ábhar teagaisc agus foghlama agus sna modhanna múinte a úsáidtear. Is é an rud is tábhachtaí ná na páistí a chur ag caint agus ag déanamh cumarsáide chomh luath agus is féidir. Is ar an bpáiste féin agus ar na riachtanais teanga atá aige/aici agus ar a c(h)uid ábhar spéise atá an phríomhbéim sa chur chuige a úsáideann an múinteoir. Cuirtear béim ar thaithneamhacht an ábhair theagaisc agus ar an gcaoi a gcoinneoidh sé seo an páiste gafa le linn na foghlama. Tugtar aird faoi leith ar úsáid na teanga chun cumarsáid a dhéanamh. Cuireann cur-chuige cumarsáideach béim ar úsáid na teanga chomh luath agus chomh minic agus is féidir i rith an cheachta. Cuireann tascanna, cluichí teanga agus comhthéacsanna taitneamhacha a chruthaíonn an múinteoir ar chumas an pháiste cumarsáid a dhéanamh ag baint úsáide as na ceithre scil teanga: éisteacht, labhairt, léitheoireacht agus scríbhneoireacht.

Chomh fada agus is féidir bíonn cumarsáid ar siúl idir na páistí i ngach ceacht Gaeilge. Roinntear an cheacht ar thrí thréimhse teagaisc agus foghlama: (1) an tréimhse réamhcumarsáide; (2) an tréimhse cumarsáide; (3) an tréimhse iarchumarsáide.

An Tréimhse Réamhchumarsáide: Ag tús an cheachta is féidir leis an múinteoir an t-ionchur teanga a dhéanamh taitneamhach agus spreagúil le gníomhaíochtaí nó cluiche mar shampla, foghlaim foclóra, cleachtadh comhréire, gníomhaíochtaí faoi threoir, cluichí gramadaí.

An Tréimhse Chumarsáide: Cruthaíonn an múinteoir gá le húsáid na teanga chun cumas cumarsaide an pháiste a fhorbairt agus chun seans a thabhairt dó/di teanga nua a chruthú dó/di féin. Déantar é seo trí úsáid a bhaint as gníomhaíochtaí cumarsáide—tascanna le déanamh, fadhbanna le réiteach, cluichí cumarsáide, bearnaí a líonadh in agallamh taifeadta, imirt i rólanna i suíomheanna éagsúla, idirghníomhú sóisialta, déanamh drámaí agus sceitsí, plé agus díospóireachtaí agus ar eile trí mheán na Gaeilge.

An Tréimhse Iarchumarsáide
: Tugtar seans don pháiste dul siar ar theanga an cheachta trí ghníomhaíochtaí iarchumarsáide—mar shampla, cleachtadh gramadaí, anailís na teanga, cluichí breise, tasc nua. Beidh an chumarsáid ina cuid lárnach den phróiseas teagaisc agus foghlama. Tá cumarsáid i gceist le muineadh na scileanna teanga go léir. Caithfidh an páiste an teanga a chur in úsáid chun í a fhoghlaim go héifeachtach. Úsáideann na múinteoirí an Ghaeilge labhartha chun treoracha a thabhairt, chun an rang a roinnt i gcomhair cluichí, chun am lóin agus am sosa a stiúradh, agus chun an rolla a ghlaoch.

Cén tuiscint atá ag foireann na scoile ar Chur Chuige Cumarsáideach?

D’aontaigh an fhoireann teagaisc go bhfuil cur-chuige cumarsáide an ghné is tábhachtaí I bhfoghlaim na teanga i dtreo go mbeidh an páiste in ann í féin a chur in iúl agus na paisti eile í a thuiscint. Caithfidh an teanga a bheith beo. Caithfidh an múinteoir spéis a chothú chun na paistí a spreagadh an Ghaeilge a úsáid in atmasféar taitneamhach gan bhrú. Cruthaíonn an múinteoir suíomh ina mbeidh gá leis an bpáiste Gaeilge a úsáid. Is de réir a chéile a thiocfaidh fás agus forbairt ar an gcumas cumarsáide atá ag na páistí.

1.2 Feidhmeanna Teanga (an úsáid a bhaineann duine as an teanga chun cuspóir éigin cumarsáide a bhaint amach):

Beidh na feidhmeanna teanga i gceist i ngach snáithe den churaclam—Éisteacht, Labhairt, Léitheoireacht, Scríobhneoireacht. Rangaítear iad i sé chatagóir

feidhmeanna: caidreamh sóisialta a dhéanamh, eolas a thabhairt agus a lorg, dearcadh a léiriú agus a lorg, dul i gcion ar dhuine, struchtúr a chur ar chomhrá, soiléiriú a lorg i gcomhrá. Tá deich gcinn de théamaí atá spéisiúil don pháiste liostaithe sa churaclam: Mé Féin, Sa Bhaile, An Scoil, Bia, An Teilifís, Siopadóireacht, Caitheamh Aimsire, Éadaí, An Aimsir, agus Ócáidí Speisialta. Caithfidh na múinteoirí foclóir a bhaineann leis na téamaí a mhúineadh chun go mbeidh an páiste in ann iad a aistriú ó shuíomh amháin go suíomh eile (féach lth. 20-27 Curaclam na Gaeilge). Usáidtear Gaeilge neamhfhoirmiúil freisin chun gnáthriachtanais chumarsáide agus shóisialta a chomhlíonadh—beannú, slán a fhágáil, leithscéal a ghabháil, soiléiriú a lorg, agus míniú a thabhairt. Drámaí beaga agus agallaimh: Is cuid lárnach den chumarsáid iad chun cleachtadh a thabhairt do na páistí (a) an teanga a úsáid, agus (b) feinmhuinín a neartú.

Úsáidtear na feidhmeanna teanga i gcomhtheacs téama éigin i gcónaí. Is tábhachtach an rud é go bhfuil leanúnachas sa scoil [Féach Agusín 1].

Tá seifteanna seo leanas ag na múinteoirí chun an Ghaeilge a cheangal le saol na scoile: frása(í) na seachtaine,teachtaireachtaí, fógraí na scoile,prionta sa timpeallacht, comharthaí, ócáidí rialta mar am rolla,srl.


1.3 Snáitheanna an Churaclaim.

Snáith (a) Éisteacht :

Cloiseann an páiste cuid mhaith cainte go neamhfhoirmiúil i rith an lae—i gcaidreamh sóisialta leis an múinteoir agus i dteanga bhainisteoireachta an ranga. Éisteann an páiste leis an nGaeilge mar theanga teagaisc sa cheacht Gaeilge, agus le treoireacha an mhúinteora chun tascanna a dhéanamh. Is féidir cluas an pháiste a oiliúint trí éisteacht go foirmiúil i rith ceachta ina ndíritear go háirithe ar scil na héisteachta. Is an-tábhachtach an rud é go dtuigeann an paiste agus go léiríonn sé/sí an tuiscint sin. Éisteann an páiste freisin leis an múinteoir ag insint scéalta agus ag aithris rann nó dánta. Déanann na múinteoirí iarracht láidir aistriúcháin a laghdú go dtí an méid is lú.

Tabharfaidh an múinteoir faoi ábhair éisteachta gan a bheith ag súil go dtuigfidh na páisti gach focal. Is féidir iarraidh ar pháistí gan ach cnámha an scéil a thuiscint nó rudai ginireálta a aimsiú i scéal nó san bpíosa nuachta. Déanfar muinín a chothú sna páistí chun go dtabharfaidh said faoi ábhar éisteachta le fonn. Spreagfaidh an múinteoir na páisti a bheith bródúil as a gcumas éisteachta agus tuisceana mar chuid thábhachtach d’fhoghlaim na Gaeilge.Is bunphrionsabal é go mbeadh na páistí in ann éisteacht le Gaeilge a labhairt go nádurtha lena chéile i gcomhrá, c.f. Curaclam na Gaeilge: Ranganna Naionan : féach lth.32,33; Ranganna 1 agus 2: lth.40 ,41; Ranganna 3 agus 4: lth.52, 53; Ranganna 5 agus 6 : lth. 66,67. Freisin, féach Treoirlínte do Mhúinteoirí : lth.116-121.

Bíonn na páistí ag éisteacht go neamhfhoirmiúil i rith an lae  sa rang agus sa scoil. Bíonn siad ag éisteacht go foirmiúil i rith ceachta- m.sh. rainn, tascanna éisteachta—éist agus tarraing, dánta agus mar sin.

(b) Labhairt:

Tá béim an-láidir ar labhairt na Gaeilge sa churaclam. Mar sin, is é an cumas cumarsáide an sprioc is tábhachtaí atá le baint amach ag an bpáiste. Is fearr a fhoghlaimeoidh an páiste an Ghaeilge má bhíonn taitneamh le baint aisti agus dearcadh dearfach á chothú. Nuair a bhíonn an t-ábhar foghlama spéisiúil, bionn
fonn ar an bpáiste an Ghaeilge a fhoghlaim. Déanfar na snáitheanna eile a chomhtháthú le labhairt i ngníomhachtaí agus i dtascanna a mbeidh cuspóir cinnte acu.

Labhraímid chun cumarsáid a dhéanamh, chun aird an mhúinteora a tharraingt agus aire a fháil, chun muid féin a chur in iúl do dhaoine eile (tuairimí, mianta mothúcháin a nochtadh gan eagla), eolas a lorg agus a roinnt, cairdeas a dhéanamh agus a choimeád ar siúl agus ar eile. Labhraimid go neamhfhoirmiúil chomh minic agus is féidir i rith an lae—sa rang, sa scoil. Labhraíonn na páistí go foirmiúil sa cheacht: páistí ag labhairt go simplí faoi na topaicí agus na téamaí a bhfuil spéis acu féin iontu, agus freisin i gcluichí teanga, scéalaíocht, athinsint scéalta, ról-ghlacadh. (Agusín 3)

c.f. Ranganna Naíonán : lth. 34, 35; Ranganna 1 agus 2 : lth.41,43; Ranganna 3 agus 4: lth. 54, 55, 56; Ranganna 5 agus 6: lth.68, 69, 70  i gCuraclam na Gaeilge. Freisin, féach ‘Treoirlínte do Mhúinteoirí‘: lth. 122 - 124.

(c) Léitheoireacht:

De réir an curaclam ní thosófar ar léitheoireacht na Gaeilge go foirmiúil roimh rang 2. Ar scileanna na réamh-léitheoireachta, tá treo-shuiomh clé-deas, aithint patrún, agus meaitseáil focal agus pictiúr.Tá clár ullmhácháin don liteartha ann, m. sh. rainn, cluichí éisteachta, pictiúr-leabhair, prionta Gaeilge sa timpeallacht. Ag tús na léitheoireachta, cuirfear prionta Gaeilge sa timpeallacht, leabhair mhóra, leabhair bheaga, nuacht phearsanta agus mar sin. Chun scileanna léitheoireachta a fhorbairt, úsáidtear téacsanna agus tascanna léitheoireachta, m. sh. scéalta sna leabhair atá in úsáid, fíorleabhair, scríbhneoireacht an pháiste, dánta, rainn, amhráin, léigh agus tarraing pictiúr, cuir abairtí in ord.
Féach Curaclam na Gaeilge— Ranganna 1 agus 2 : lth. 44, 45; Ranganna 3 agus 4: lth 57, 58; Ranganna 5 agus 6: lth. 71, 72. Freisin, féach ‘Treoirlínte do Mhúinteoirí’: lth.   125-134.

(d) Scríbhneoireacht

Ba chóir go mbeadh an páiste ag déanamh cumarsáide le léitheoir fíor nó samhlata nuair a bhíonn sé/sí ag scríobh agus go mbunófaí scribhneoireacht an pháiste ar a c(h)uid eispéireas. Tosófar ar an scríbhneoireacht Ghaeilge i rang a haon sa scoil seo, le cóipeáil frásaí agus abairtí bunaithe ar na téamaí, nuacht phearsanta, cartaí, srl.. Beidh idirdhealú á dhéanamh idir théascanna difriúla: tuairisc, cur síos, scríbhneoireacht fheidhmiúil agus scríbhneoireacht chruthaitheach.

Féach Curaclam na Gaeilge: Ranganna 1 agus 2 : lth.46,47; Ranganna 3 agus 4: lth. 59,60; Ranganna 5 agus 6: lth.74,75. Freisin ‘Treoirlínte do Mhuinteoirí’: lth.139-143.

Ag tús na scríobhneoireachta (i Rang a hAon), baintear úsáid as cóipeail frásaí agus abairtí bunaithe ar na téamaí, nuacht phearsanta, cártaí agus mar sin.

Tascanna scríbhneoireachta: altanna, scéalta, litir, cártaí phoist. I bpróiseas na scríbheoireachta, cuireann na múinteoirí béim ar fheabhas a chur ar iarrachtaí pearsanta, peannaireacht, litriú agus gramadach trí ceartú rialta, agus foilsiú ó am go ham.

Baintear úsáid as na cóipleabhair chun dul chun cinn na bpáistí a thaispeaint.

1.4 Comh-tháthú na snáitheanna:

Is tábhachtach an rud é go bhfuil na snáitheanna comhtháite. Úsáideann an múinteoir an Ghaeilge taobh amuigh den gceacht Ghaeilge sa seomra ranga mar theanga caidrimh agus mar theanga bhainisteoireachta ranga, mar shampla: ‘Dia dhaoibh’, ‘Teigh go dtí an oifig, ma’s e do thoil é’, ‘Rachaidh mé’, ‘Glan an clarbán’, ‘Tóg amach na leabhair’, ‘An bhfuil sibh réidh/críochnaithe?’.

Is féidir na snáitheanna a chomhthathú lena chéile tríd na gníomhaíochtaí atá luaite faoi na snáitheanna sna leabhair curaclama san ábhar teagaisc agus foghlama. Cé go bhfuil sé i gceist an phríomhbhéim a bheith ar scil amháin i dtascanna áirithe, is fearr na scileanna go léir a chomhtháthú chomh fada agus is féidir, ag braith ar leibhéal theanga an pháiste.
Ábhar an Phlean

Ar éisteacht agus labhairt atá an béim ó na Naíonáin suas go Rang a Dó. Bíonn an béim I gcónaí ar an dteanga labhartha, ar dhánta simplí, ar amhráin, ar scéalta, ar sceitsí geanra, agus ar chluichí teanga. Nuair a bhíonn máistreacht ag daltaí ar léitheoireacht an Bhéarla, músclófar a gcuid fiosrachta i nGaeilge tri fhocail phrionta i nGaeilge a bheith thart orthu. Tá sé mar aidhm againn daltaí a bheith ábalta abairtí simplí a léamh i Rang a hAon. Tosnaíonn an scríbhneoireacht i Rang a hAon freisin.

1.5 Téamaí, Straitéisí agus Modhanna Múinte

(a)Téamaí: Bíonn na téamaí/fó-théamaí bunaithe ar shaol an pháiste. Bíonn éagsúlacht sna fó-théamaí i ngach rang.

(b)Straitéisí: Baineann an muinteoir úsáid as straitéisí éagsúla chun an Ghaeilge a mhúineadh:

o filíocht—dánta, amhráin;

o seanfhocail; (rang3-6)

o drámaíocht: tugann an múinteoir sampla ar dtús agus ansin is féidir leis na daltaí é a athrú;

o CD: éist leis an CD agus (a) cuir na pictiúir san ord cheart, (b) freagair na ceisteanna, (c) lion na bearnaí;

o ainmnigh na difriochtaí idir na pictiúir

o cluichí teanga: fiche ceist, fuar nó te (cf 74- 92)

o structúir abairte: briathar-cé?-cad/cá?-cathain?

o scríobhneoireacht: litir, liostaí, nóta, cuireadh, cárta phoist, scéalta, biachlár, nuacht, agallamh, cur síos—sampla a thabhairt ar dtús.

Is iad na straitéisí is coitianta a úsáidtear chun cumas cumarsáide an pháiste a fhorbairt ná: agallaimh mar ionchur d’imirt i rólanna, cluichí teanga, tascanna agus fadhbanna, druileanna, drámaíocht, físeáin, scéalaíocht, filíocht (rainn, dánta agus amhráin), rabhlóga, tomhais agus seanfhocla.

Ón t-am a thosnaíonn na páistí ar scoil, baineann na múinteóiri úsáid i rith an lae as nathanna bunúsacha éagsúla chun na páistí a bheith in ann iad a chloisteáil ar dtús agus ansin úsáid a bhaint astu. Tá samplaí de na nathanna seo in Agusín 6, agus cuireann na múinteoirí ranga leis an liosta. Ceanglaíonn é seo leis an liosta feidhmeanna teanga l. 20-26 sa leabhar curaclama Gaeilge.

(c)Modhanna Múinte:
Tá réimse leathan modhanna múinte in úsáid i ngach rang. Is iad na sé mhodh is súntasaí ar féidir úsáid a bhaint astu ná:

An Módh Díreach
Modh na Sraithe
Modh na Lánfhreagartha Gníomhaí An Módh Closlabhartha

An Módh Closamhairc Módh na Ráite.

1.6 Gaeilge Neamhfhoirmiúil:

Úsáidtear Gaeilge chomh minic agus is féidir i rith an lae. Samplaí: ócáidí rialta i rith an lae—am rolla, am lóin, ag dul amach/isteach, teachtaireachtaí, bainisteoireacht ranga, prionta sa timpeallacht, comharthaí, dalta na seachtaine, fógraí (féach lth.126 ‘Treoirlínte do Mhúinteoirí’), frásaí na seachtaine a roghnú, a fhorbairt, a mhúineadh agus a úsáid. (Agusín 5)

2. Pleánáil Eagraíochta:

2.1 Pleánáil an Mhúinteora:
Tá gaol laidir idir an plean scoile don Ghaeilge agus pleánail fhad-téarmach/ghearrthéarmach an oide ranga. Leanann an múinteoir na cinnteidil thuas.


2.2  Áiseanna
Tá 'Bun go Barr' in usáid i ngach rang ó rang na Naionáin Shóisearacha go dtí Rang 6. Baineann gach muinteoir úsáid as leabhair éagsúla ó am go h-am de réir riachtanais.
Féach ar Agusín 2.

2.3 Éagsúlacht Chumais:
Eagraíonn an múinteoir tascanna agus gníomhaíochtaí chun freastal ar éagsúlacht chumais na bpáistí (féach lth.32-33 Treoirlínte do Mhúinteoirí). Maidir le páistí a fhágann an rang chun freastal ar mhúinteoirí tacaíochta, tá an clár-ama chomh solúbtha agus is féidir i dtreo is nach mbeadh an dalta as láthair go rialta ó mhúineadh aon ábhair áirithe. Mar gheall ar pháistí a bhfuil díolúine ón nGaeilge acu, in aontú le ciorclach 12/96, tá sé socraithe ag na múinteoirí go ndéanfaidh na páistí sin gníomhachtaí breise, m. sh. léamh, i rith na ceachta Gaeilge nó chun freastal ar mhúinteoirí tacaíochta ag an am seo.


2.4 Comhtháthú le hAbhair Eile:
Is féidir an Ghaeilge a usáid in abhair eile freisin---i gcluichí peile/cispheile san gCorpoideachas; san damhsa—‘Ionsaí na hInise’, ‘Ballaí Luimnigh’; i dTír Eolaíocht—logainmneacha agus na scéalta a ghabhann leo, mar shampla, Cill Dara, Dún na nGall, Maigh Eo; insan gceol—ag éisteacht le/ag seinm/canadh ceol Gaelach/ amhráin traidisiúnta.
Déanann na múinteoirí comhtháthú le hábhair eile:

• ceol: amhráin Ghaeilge, feadóg
• corp-oideachas: cluichí, damhsa (Féach ar agusín 7)
• na hamharc-ealaíona: péint, dathanna
• matamaitic: uimhreas, áireamh
• drámaíocht: trí Gaeilge
• tíreolaíocht: ainm na gcontae
• stair: ainm an chlann


Féach  Curaclam na Gaeilge— Ranganna Naíonán: lth. 33, 35; Ranganna 1 agus 2:lth.41, 43, 47; Ranganna 3 agus 4: lth. 53, 56, 58, 60; Ranganna 5 agus 6: lth.67, 70, 73, 75.

2.5 Measúnú:

Is próiseas leanúnach é an measúnú. Bíonn an múinteoir ag déanamh measúnaithe go neamh-fhoirmiúil an t-am go léir. Nuair a chasann an múinteoir leis na tuismitheoirí ag an gcomhdáil oideachais i rith na bliana, tugtar mionchuntas faoi dul ar aghaidh na bpáistí. Déantar an measúnú ag deire aonaid oibre nó ag deire tréimhse. Is ar chumas an pháiste agus an méid atá sé/sí in ann a thuiscint, a rá, a léamh nó a scríobh atá an bhéim agus ní ar an easpa cumais. Cuirfear san áireamh:

• dírbhreathnú an mhúinteora ar an bpáiste: treoracha a leanúint, páirt a ghlacadh sna cluiche
• ceisteanna
• tascanna agus trialacha deartha ag an múinteoir
• ábhar éagsúla m.sh. Nollaig, bia, éadaí srl a athaint agus a ainmniú
• scrúdaithe as gaeilge
• bailiúchán d’obair agus de thionscadail an pháiste
• proifilí curaclaim
• measúnú féin


(Féach lth.142-151, Curaclam na Gaeilge.)

2.6 Obair Bhaile
Tugtar obair bhaile oiriúnach sa Ghaeilge. Béim ar obair simplí:
• Tugtar obair le foghlaim nó le scríobh
• obair bhaile bunaithe ar an méid atá ar siúl sa scoil
• Rang 2: obair ó bhéal
• Rang 3: Litriú gach oíche, leitheoireacht
• Rang 4: Litriú agus briathair gach oíche agus ceachtanna/leitheoireacht bunaithe ar obair sa rang uair sa seachtain
• Rang 5 agus 6: Litriú, léitheoireacht/foghlaim agus obair scríofa uair nó dhó sa seachtain

2.7 Forbairt foirne:
Labhraíonn na múinteoirí Gaeilge lena chéile go rialta. Tagann na múinteoirí le chéile go rialta chun plean múinteoireachta a leagan amach ina roinntear eolas ar a chéile.
Déanann gach múinteoir iarracht a gcúid Gaeilge féin a chleachtadh taobh amuigh den scoil nuair a bhíonn an deis acu.

2.8 Tuismitheoirí agus an Ghaeilge:
Tá tábhacht an-mhór ag baint le ról na dtuismitheoirí chun cabhrú le hobair na scoile. Cabhraíonn said trí thacaíocht a thabhairt d’imeachtaí Gaeilge sa scoil agus sa cheantar, trí cabhrú leis an obair bhaile, agus trí Ghaeilge a chleachtadh ar ócáidi áirithe sa bhaile. Tá dearcadh dearfach an-tábhachtach. Frasaí na seachtaine a chur sa nuachtlitir agus ar an suíomh Scoil Naomh Áine. Beidh cruinniu ag na muinteoirí le na tuismitheoirí i mí Mean Fhomhair agus tabharfaimid téarmaí Gaeilge do na Tuismitheoirí chun cabhrú leo Gaeilge a labhairt sa bhaile. (Agusín 4)

2.9 Comhionannas

Beidh deis ag gach páiste sa scoil seo an Ghaeilge a fhoghlaim. Beidh seans ceanna ag gach dalta páirt a ghlacadh sa rang Gaeilge, fuí amháin na páistí nach bhfuil an Bearla mar chéad teanga acu.
An tslat tomhais atá ag an scoil chun an plean a mheas:

Tá na múinteoirí ar aon-intinn go ndéanfaidh an plean seo difríocht do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge in ár scoil. Is iad na comhtharthaí a léireoidh go bhfuil dul chun cinn sásúil á dhéanamh ná:
• atmaisféir Gaelach sa scoil
• an Ghaeilge mar teanga cumarsáide sa scoil go minic
• aoibhneas agus sult á bhaint as an Gaeilge ag na daltaí
• dearcadh dearfach ag daltaí, muinteoirí agus tuismitheoirí
• clár gaeilge; na teamaí difriúil gach mí

Tá a fhios againn go bhfuil an plean á chur i bhfeidhm sa scoil mar (a) leanann ullmhúchán an mhúinteora an plean, agus (b) leantar na nósanna imeachta atá sa phlean.

Critéir Rathúlachta:
Tá a fhios againn gur comhlíonadh aidhmeanna an phlean nuair a thagann aiseolas dearfach ón bhfoireann, ó dhaltaí agus ó thuismitheoirí; aiseolas dearfach freisin ó scoileanna dara leibhéal; tuairiscí ón gCigire; páistí ag labhairt na Gaeilge lasmuigh de ranganna Gaeilge agus ag baint taitnimh aisti.


Cur I bhfeidhm
(a) Rólanna agus freagracht:
Cuirfidh gach múinteoir é i bhfeidhm agus tá gach múinteoir freagracht as an bplean scoile. Tá múinteoir amháin ag eagraíocht gaeilge neamhfhoirmúil sa scoil.
(b) Spriocdhátaí leis an bplean a chur i bhfeidhm
Beidh an plean seo á cur i bhfeidhm tar éis daingniu an mBord Bainistíochta.

Athbhreithniú
Caithfear an plean seo a athbhreithniú sa bhlian 2016/2017 chun deimhin a dhéanamh de go bhfuil Curaclam na Gaeilge á cur i gcrích i gceart.

(a) Rólanna agus freagracht
Beidh na daoine seo páirteach san athbhreithniú:
• foireann teagaisc
• Daltaí
• Tuismitheoirí
• Bord Bainistíochta/An Roinn


Daingniu:
Dhaingnigh an Bord Bainistíoichta an polasai seo ar   _____________________       



Síniú:       _______________________       

_________________________________________________________________________________





Agusín 1                     Feidhmeanna teanga


Caidreamh sóisialta
beannú do dhuine  P.28 “modh an aoibhnis”

Naíonáin
Dia duit
Dia is Muire duit
tá fáilte romhat
R1  &  R2
Dia díbh
Dia’s Muire díbh
Dia’s Muire duit ‘s Pádraig
R3  &  R4
go mbeannaí Dia duit.
móra duit ar maidin.
rath Dé ort.
R5  &  R6
bail ó Dhia ort
gurb amhlaidh duitse


slán a fhágáil
Naíonáin
slán leat.
slán agat.
Slán libh.
Slán abhaile.
R1  &  R2
slán libh.
slán agaibh.
R3  &  R4
go dté tú slán
feicfidh mé amárach thú.
R5  &  R6
go n-eirí an bóthar leat
chífidh mé thú
Slán go fóill
Slán abhaile


glaoch ar dhuine
Naíonáin
a mhúinteoir
R1  &  R2
a Phóil
a Mháire

aird a lorg
Naíonáin
tar anseo
gabh mo leithscéal.
más é do thoil é.
go raibh maith agat. éistigí
R3  &  R4
noiméad amháin
Éistigí
led’ thoil
le bhur dtoil
ba mhaith liom
R5  &  R6
an féidir liom?
labhair liom
abair liom
An bhfuil sibh réidh/críochnaithe


bualadh le duine
Naíonáin
conas atá tú
an bhfuil tú go maith?
R1  &  R2
táim go maith
buíochas le Dia.
nílim go maith
Táim ar mhuin na muice.
R3  &  R4
Cén chaoí a bhfuil  tú?
R5  &  R6
le cúnamh Dé
Táim ar muin na muice
Táim go h-iontach/cuíosach

cur in aithne
Naíonáin
seo é Seán
seo í Siobhán   
R5  &  R6
seo é Seán
seo í Siobhán


comhghairdeas a dhéanamh
Naíonáin
breithlá shona duit
maith an-bhuachaill/
An-chailín
R1  &  R2
maith thú
ar fheabhas
comhghairdeas
R3  &  R4
togha iarracht
Bain triall as
R5  &  R6
togha fir
togha mná
Comhghairdeas

Soiléiriú a Lorg
easpa tuisceanna a léiriú
Naíonáin
an bhfuil sibh réidh?
R1  &  R2
an dtuigeann tú?
ní thuigim
R3  &  R4
tuigimid
lámha suas éinne nach dtuigeann


cabhair a lorg
Naíonáin

Cad é seo?
R1  &  R2
cén gaeilge atá ar…?
R3  &  R4
cad is brí le…?
R5  &  R6
conas a déarfá?


litriú a lorg
R1  &  R2
arís
R3  &  R4
abair é sin arís
litrigh
R5  &  R6
conas a litreofa (litríonn)?


athrá a lorg
R1  &  R2
arís
R3  &  R4
abair é sin arís

Dul i gcion ar dhuine

cead a lorg, a thabhairt, is a dhiúltú
Naíonáin

an bhfuil cead agam dul go dtí an leithreas
R1  &  R2
an bhfuil cead agam mo lámha a ní,  …ceart go leor
R3  &  R4
níl cead agat
fan go fóill/noiméad
Déan deifir, Brostaigh
R5  &  R6
Ar aghaidh leat/libh


buíochas a léiriú
Naíonáin
go raibh maith agat
buíochas le Dia
R1  &  R2
go raibh míle maith agat
R3  &  R4
míle buíochas
R5  &  R6
go méadaí Dia do stór


smaoineamh a chur chun cinn
Naíonáin
An bhfuil cead agam milseáin a fháil?
R1  &  R2
ar mhaith leat
R3  &  R4
Céard faoi
R5  &  R6
cad mar gheall


iarraidh ar dhuine rud éigin a dhéanamh

Naíonáin
Stad, ná dein
dún an doras más é do thoil é
tabhair  dom, seo duit
R1  &  R2
ná dein
ar aghaidh libh, amach libh
brostaigí
múch na soilse
R3  &  R4
ba bhreá liom
R5  &  R6
an féidir leat
Faigh an
Tógaigí amach
Téigí go dtí an halla mór


duine a ghríosadh  

R3 & R4
lean ort
lean ar aghaidh
R5  &  R6
Ar aghaidh leat

magadh faoi dhuine    
R5  &  R6
há! há! ar chuala tú an scór

cuireadh a thabhairt, a dhiúltú, glacadh leis nó fiosrú faoi

R3 & R4
ar mhaith leat teacht go dtí mo chóisir?
ní féidir liom
ba mhaith
cá mbeidh sí ar siúl
R5  &  R6
an dtiocfaidh tú go dtí mo theach?
tiocfaidh cinnte.
ba bhreá  liom, go raibh maith agat.
cén t-am a thosóidh sí?


foláireamh a thabhairt do dhuine

R1  &  R2
bí cúramach
stop den phleidhcíocht
Ná bí ag rith
R3 & R4
tóg go bog é
tabhair aire
R5  &  R6
Ná bí ag luascadh


Stádas a fhógairt nó a cheistiú   
R3 & R4
is mise..is airde; is óige; is sinne;
is isle.


maíomh
Naíonáin

tá snámh agam
R1  &  R2
Féach ormsa
Chuaigh mé
R3 & R4
Táim  go maith ag..
R5  &  R6
Táim go h-iontach


dushlán duine a thabhairt

Naíonáin
an féidir leat?
is féidir liom
R1  &  R2
Tá mé ábalta
R3 & R4
ní féidir leatsa é sin a dhéanamh
An bhfuil tú abálta
R5  &  R6
an bhfuil tusa in an poc saor a thógáil?
ar mo chumas
Táim in ann


Dearcadh a léiriú’s a lorg

eolas nó aineolas
léiriú nó fiosrú fúthu
Naíonáin

tá a fhios agam  / níl
R3 & R4
tá / níl
An bhfuil fhois agat?
R5  &  R6
cé hé sin?
an cuimhin leat?

cinnteacht
Naíonáin
tá  /  níl, sea/ní hea
R1  &  R2
tá  /  níl
R3 & R4
cinnte
R5  &  R6
táim/nílim cinnte


leibhéal dochúlachta, Is dócha, gan amhras
R3 & R4
 is dócha
gan amhras
R5  &  R6
sílim
measaim
ceapaim


is féidir  
R5  &  R6
b’fhéidir go dtiocfaidh


seans   
R5  &  R6
níl aon seans againn


taitneamh nó easpa, taitinimh a léiriú
Naíonáin

is maith liom
ní maith liom bainne (m.sh.)

R1  &  R2
is breá liom
is fuath liom
is aoibheann liom
R3 & R4
is fuath liom
an maith leat?
is/ní maith liom
R5  &  R6
is/ní maith liom peil a imirt
Is aoibheann liom


mianta a léiriú nó fiosrú fúthu  
R3 & R4
ar mhaith leat?
ba mhaith/Níor mhaith
R5  &  R6
ba mhaith liom dul go dtí an pictiúrlann
cad ba mhaith leat?

rogha a léiriú, nó fiosrú fúithi
R1  &  R2

b’fhearr liom
R3 & R4
Cé acu is fearr leat?
is fearr liom
R5  &  R6
cioca ab fhearr leat?
b’fhearr liom

leithscéal a ghabháil
Naíonáin

gabh mo leithscéal
R1  &  R2
tá brón orm  

sásamh
Naíonáin

go maith  
R3 & R4
tá sé go húfásach

Go hiontach, ar fheabhas, go diail


aontú nó easaontú
R1  &  R2
tá/níl
is ea/ní hea
R3 & R4
bhris / níor bhris
R5  &  R6
Ceart/mí cheart
tá sé sin fíor /bréagach

ábaltacht nó easpa ábaltachta a léiriú
R1  &  R2
is féidir liom rothaíocht
ní féidir liom
R3 & R4
tá snámh agam
in ann /  ábalta
R5  &  R6
in inmhe
ar mo chumas



Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

séanadh  
R5  &  R6
d’fhág tú an clós/níor fhág

maithiúnas a léiriú
R3 & R4
tá go maith
tá sé sin ceart go leor


tacaíocht a léiriú
R3 & R4

go breá
lean ar aghaidh

an rolla
Naíonáin
táim anseo
tá sé/sí as láthair
R1  &  R2
Níl x ar scoil inniu.
Ta sé tinn.  


díoma a léiriú  
R1  &  R2
Tá sé ar a laethanta saoire.
R5  &  R6
is mór an trua é sin
tá díoma orm


dócha a léiriú
 
R5  &  R6
tá súil agam le
táim an tnúth le

ligean air/uirthi
Naíonáin

Lig ort.
Bígí ag...mar...
R1  &  R2
ó, tá tinneas cinn orm (tinneas fiacaile, tinneas bhoilg
Tá pian i mo..
R3 & R4
is fathach mé
is féidir liom….


scéalta a chumadh  
R1  &  R2
ar maidin
Go tobann
Fadó, fadó
R3 & R4
lá amháin
inniu an Mháirt
Tar éis tamaill
R5  &  R6
Ar dtús/ansin….
Sa deireadh…
Caithfidh mé a rá..

léiriú gur gá, nó nach gá rud éigin a dhéanamh  
R3 & R4
caithfidh mé/
ní chaithfidh mé
R5  &  R6
Beidh orm.
Ní bheidh orm.
An gá dom…
--------------------------

Eolas a thabhairt agus a lorg

aithint
Naíonáin

seo é
cad é seo/sin?
R1  &  R2
sin í
sin é
R3 & R4
is madra é sin
R5  &  R6
fear mór is ea é

tuairisciú
Naíonáin
cad is ainm duit?
x is ainm dom
Cé tusa?
R1  &  R2
tá Dónal ag ithe
R3 & R4
tá sé ag ithe a bhricfeasta

ceartú
R3 & R4
tá mo chótosa gorm
ní leatsa é
is liomsa é
R5  &  R6
madra atá agam sa bhaile

ceisteanna
Naíonáin

cé hé sin?
cad é sin?
an bhfuil?
tá / níl
R1  &  R2
cén dath atá ar an liathróid?
cé leis?
ar tháinig? tháinig / níor tháinig  
R5  &  R6
conas?
cén fáth?
cad é an dóigh?
cathain?
cén t-am?
Cén? cá h’áit

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste


cómhrá a oscailt          
R3 & R4
ar chuala tú?
tú féin atá ann
tá an lá go deas
R5  &  R6
tá tú ag obair  go crua

féincheartú
R3 & R4
ó, gabh mo leithscéal
ó, ní hea, ach
ní ag an sos beag ach
R5  &  R6
ó, ní hea,
fan go bhfeicfidh mé

cur síos a chéanamh céim ar chéim   
R3 & R4
ar dtús….
ansin….
tar éis tamaill
R5  &  R6
i dtosach báire
faoi  dheireadh

coimriú  
R3 & R4
sin an méid
sin uile
R5  &  R6
agus mar sin, ní bheidh
de bharr/dheasca

deireadh a chur leis an gcomhrá  
R3 & R4
bhuel, sin é?
ceart go leor mar sin!
tá deifir orm anois
sin an scéal
R5  &  R6
caithfidh mé imeacht.
beidh mé ag caint leat sin
feicfidh mé arís thú




____________________________________________________________________

Agusín 2             Aiseanna Gaeilge

Bun go barr : ag usáid i ngach rang
Treor Nua
Maith Thú
Postaer gaeilge
Amhráin do pháistí CD go dtí rang a trí
An Chéad Choischéim CD go dtí rang a 2
Rabhlaí rabhlaí go dtí rang a haon
Séideán sí rang 1-3
Biongó Bia agus Eadaí
Spreag an Ghaeilge le spraoi
Cluichí clós cd
Tomás na hOrdóige agus Scéalta Eile
Cluichí gaeilge bunaithe ar na téamaí difirúil
Biongó/snap/iasc/splat/cé mise/tomais focail/lán trí
___________________________________________________________________________________________

Agusín 3 - Drámaíocht agus Agallaimh

Naíonáin
• Comhrá beirte
• Bunaithe ar na téamaí sa churaclam nua
• Bunaithe ar ghnáth shaol na daltaí
• Bunaithe ar fhilíocht
• Nuacht/teilifís – ag baint úsáide as an mbosca teilifíse
• Nuacht bunaithe ar Rocaí – puipéad a théann abhaile le páistí éagsúla
Féach na samplaí

Rang 1 agus Rang 2
• Agallaimh idir beirt nó triúr níos fusa sna ranganna seo
• Bunaithe ar na téamaí sa churaclam nua
• Bunaithe ar ghnáth shaol na daltaí
• Bunaithe ar fhilíocht
• Nuacht – páistí ag insint nuacht, páistí eile ag cur ceisteanna
Féach na samplaí

Rang 3 agus Rang 4
• Comhrá idir beirt, triúr agus grúpaí
• Bunaithe ar na téamaí sa churaclam nua
• Bunaithe ar ghnáth shaol na daltaí
• Bunaithe ar fhilíocht
• Nuacht – páistí ag insint nuachta, páistí eile ag cur ceisteanna
• Fiche ceist
Féach na samplaí

• Rang 5 agus Rang 6
• Comhrá idir beirt, triúr agus grúpaí
• Bunaithe ar na téamaí sa churaclam nua
• Bunaithe ar ghnáth shaol na daltaí
• Bunaithe ar fhilíocht
• Nuacht – páistí ag insint nuacht, páistí eile ag cur ceisteanna
• Ag caint I ngrúpaí – cad a rinne tú I rith na deireadh seachtaine?
• Fiche ceist
Féach na samplaí


Samplaí

Téama : Siopadóireacht
Naonáin

Sioapdóir: Dia dhuit.

Páiste:  Dia’s Muire dhuit
 Ba mhaith liom úll.

Siopadóir: Seo dhuit úll.
 Tabhair dom airgead.

Páiste:  Seo dhuit airgead.

Siopadóir: Go raibh maith agat.
 Slán.

Siopadóir: Slán.



Rang 1 agus Rang 2

Páiste:   Dia dhuit

Siopadóir:  Dia’s Muire dhuit.

Páiste:   An bhfuil t-léine agat?

Siopadóir:  Tá t-léine bán agam.

Páiste:   Ní maith liom an t-léine sin.
Tá sé ró-mhór.

Siopadóir:  Bhfuel, tá t-léine dubh agam.

Páiste:   Ní maith liom an t-léine sin.
  Tá sé ró-bheag.

Siopadóir:  Tá t-léine dearg agam.

Páiste:   O, is maith liom an t-léine sin.
  Tá sé díreach ceart.

Siopadóir:  Deich euro , led’ thoil.

Páiste:   Seo dhuit an t-airgead.

Siopadóir:  Go raibh maith agat.
  Slán.

Páiste:   Slán.

Rang 3 agus 4

Siopadóir: Dia dhuit. Conas atá tú?

Páiste:  Dia’s Muire dhuit. Tá mé ceart go leor.

Siopadóir: Ar mhaith leat seacláid?

Páiste:  Níor mhaith liom seacláid. Is fearr liom uachtar reoite ná seacláid.

Siopadóir:  Go maith. Seo dhuit uachtar reoite.

Páiste:  Cé mhéad?

Siopadóir:  Sin euro amháin

Páiste:  Seo dhuit cúig euro.

Siopadóir: Seo dhuit do shoinseáil. Ar mhaith leat rud eile?

Páiste:   An bhfuil liathróid agat?

Siopadóir:  Tá brón orm. Níl ceann agam. Téigh go dtí an siopa spóirt trasna na sráide

Páiste:  Go raibh maith agat. Slán.

Siopadóir:  Slán go fóill. Go n-éirí an bóthar leat.

Rang 5 agus Rang 6

Daid:  Dia dhuit.

Siopadóir: Dia’s Muire dhuit.

Daid:  Tá rothar nua uainn.

Siopadóir: Cé mhéad airgead atá agat?

Daid:  Dhá chéad euro.

Siopadóir: Ceart go leor. Tá trí rothar ann timpeall an praghas seo.

Daid:  Taispeán dúinn iad.

Siopadóir: Rothar 1: Mountain Bike, rothar an láidir, clogad soar, praghas €190.
Rothar 2: ‘Racer’ atá i gceist. An-thapa. €210
Rothar 3: ‘Racer’ fresisin – níl sé chomh tapaidh leis an ‘racer’ eile,
ach tá sé maith go leor. €200.

Daid:  Cad a cheapann tú, a Mháire?

Máire: Ah, tá na ‘Racers’ ar fheabhas, ach b’fhearr liom an Mountain Bike. Tá sé an láidir.

Daid:  Ceart go lear. An Mountain Bike le do thoil. Seo dhuit an airgead.
Siopadóir: Slán go fóill.


Téama: Teilifís

Naoináin
(leabhar teilifíse a chothú bunaithe ar cláir teilifíse oiriúnach)

Páiste 1: Tá leabhar teilifíse agam.
Ar mhaith leat féachaint ar an telififís le chéile?

Páiste 2: Ba maith liom.
An maith leat ‘Na Simpsons?’ (ag baint úsáid as an leabhar)

Páiste 1: Ní maith liom ‘Na Simpsons.’

Páiste 2: An maith leat ‘Na Rugrats?’

Páiste 1: Is maith liom.

Páiste 2: Ceart go lear.  Tá na Rugrats ar an teilifís anois.

Páiste 2 :  Tá a fhios agam. Shhhh! Ciúnas!


Rang 1 agus Rang 2

Páiste 1: An bhfaca tú an ‘Den’ aréir?

Páiste 2: Ní fhaca.

Páiste 1:  An bhfaca tú na Simpsons?

Páiste 2: Chonaic mé na Simpsons.

Páiste 1: An raibh sé go maith?

Páiste 2: Bhí sé ar fheabhas. Bhí Bart ag troid ar scoil, aus bhí sé
i dtrioblóid arís.

Páiste 1:  Is fearr liom Lisa!

Páiste 2: Cén fáth?

Páiste 1 :  Seineann sí an saxafón agus is maith liom an saxafón!

Páiste 2: Ní maith liom í in aon chor. Tá sí ró-mhaith.
Is fearr liom Bart mar tá sé dána!


Rang 3 agus Rang 4

Páiste 1: Cuir an teilifís ar siúl , más ‘é do thoil é.

Páiste 2 : Cá bhfuil an ciontialtás?

Páiste 1: Tá sé idir na cuisíní

Páiste 2 :  Tá sé agam.

Páiste 1: Ó is fearr liom Simpsons ná Rugrats

Páiste 2: Mise freisin. Ceart go leor.

Daidí:  Haigh! Cuir an Nuacht ar siúl anois.

Páistí:  Á, a Dhaid. Is fuath linn an nuacht!


Rang 5 agus Rang 6

Páiste 1:  An maith leat an teilifís?

Páiste 2:  Is breá liom an teilifís. Caithim trí uair gach lá ag feachaint air.

Páiste 1:  Trí uair! Cad a chonaic tú aréir?

Páiste 2:  Chonaic mé ‘clár spoirt'. Bhí sé ar fheabhas. Ansin
chonaic mé ‘cartún'.

Páiste 1: Sea, chonaic mé é freisin. Bhí an clár ar fheabhas. Ach bhí a
lán obair baile le déanamh agam agus bhí orm tosú
ag obair tar éis an cluiche peil.

Páiste 2 :  D’fhéach mise ar DVD tar éis 'x'.

Páiste 1: Cén scannán a chonaic tú?

Páiste 2 : 'x'. Bhí sé ar fheabhas.

Páiste 1:  Chonaic mé é le déanaí agus thaitin sé go mór liom freisin.
 An bhfaca tú aon scannán maith eile?

Páiste 2: Chonaic mé ‘x – bhí an scannán maith go leor.

Páiste 1 : Bhfuel, tá obair baile le déanamh agam anois fresisin.
Caithfidh mé imeacht.


_________________________________________________________________________________

Agusín 4        Gaeilge do Tuismitheoirí


Dia duit     Hello
Dia is Muire duit   Hello (reply)
Conas atá tú?    How are you?
Cad is ainm duit?    What’s your name?
_______ is ainm dom.  My name is _______.
Maidin maith    Good Morning
Oíche mhaith    Good night
Codladh sámh    Sleep well
Le do thoil    Please
Go raibh maith agat   Thank you
Gabh mo leithscéal   Excuse me
Ceart go leor    OK
An bhfuil tú ceart go leor?  Are you OK?
Ar mhaith leat deoch?  Would you like a drink?
An bhfuil ocras/tart ort?  Are you hungry/thirsty?
Maith thú    Well done
Dean deifir    Hurry up
Brostaigh    Hurry up
An bhfuil do mála scoile agat? Do you have your schoolbag?
Cad atá ar an teilifís?  What is on television?
Isteach leat    In you go
Amach leat    Out you go
Tar anseo    Come here
Bail triail as    Try it
Bun os cionn    Upside down
Dathanna (Colours)
dearg red
gormblue
bán white
glas green
corcra purple
bándearg pink
dubh black
oráiste orange
buí yellow
liath grey
        
Uimhreacha (Numbers)
aon 1
dó 2
trí 3
ceathar 4
cúig 5
sé 6
seacht 7
ocht 8
naoi 9
deich 10
fiche 20
tríocha  30
daichead 40
caoga 50
seasca 60
seachtó 70
ochtó 80
nócha 90
céad 100

Ag comhaireamh daoine (Counting People)
duine amháin beirt triúr ceathrar cúigear seisear seachrar ochtar naonúr deichniúr
one person two people three people four people five people six people seven people eight people nine people ten people

Éadaí (Clothes)
geansaí jumper
cairdeagan  cardigan
léine shirt
blús blouse
carbhat tie
bróga reatha runners
bríste trousers
stocaí socks
riteoga tights
bróga shoes
buatais  boots
crois belt


Gníomhachtaí (Actions)
ag ithe eating, ag gáire laughing
ag ól drinking, ag screadáil screaming
ag léim jumping, ag canadh singing
ag siúl walking, ag damhsa dancing
ag rith running ,ag súgradh playing
ag léamh reading, ag imirt cluiche playing a game
ag scríobh writing, ag féachaint looking
ag caoineadh crying, ag éisteacht listening

Ábhair Scoile (Subjects)
Gaeilge
Irish Béarla
English Mata
Maths Stair
History Tíreolaíocht
Geography Ceol
Music
Corpoideachais
PE Creideamh
Religion Dramaíocht
Drama Eolaíocht
Science

Aimsir (Weather)
fuar cold ceomhar foggy
fliuch wet stoirmiúil stormy
te hot ag cur seaca freezing
tirim dry ag cur sneachta snowing
gaofar windy ag cur báistí raining
grianmhar sunny tintreach lightning
scamallach cloudy toirneach thunder
Tá sé fliuch/ grianmhar/ ceomhar….  It is wet/ sunny/ foggy……
Bia (Food)
sceallóga
chips píotsa
pizza rís
rice ispíní
sausages slisíní bagún
rashers borgair
burger
ceapaire
sandwich liamhás
ham milseáin
sweets pancóga
pancakes criospaí
crisps uachrar reoite
ice-cream

Is maith liom rís.     I like rice.
Ar mhaith leat milseáin?    Would you like sweets?
Ba mhaith liom criospaí.    I would like crisps.

____________________________________________________________________________________

Agusín 5   Frásaí na seachtaine

Frásaí na Seachtaine
1 Dia duit / Dia's Muire duit
2 Slán / Slán libh  
3 Le do thoil        
4 Go raibh maith agat.  Tá fáilte romhat
5 Cé tusa? Is mise _________  
6 Conas atá tú? Tá mé go maith.  Níl mé go maith. (Táim/Nílim in 3rd-6th class)
7 Oscail an doras. Dún an doras.
8 An maith leat..? Is maith liom…Ní maith liom…    
9 An bhfuil tú réidh? Tá mé réidh.
10 Cé leis é? Is liomsa é. Is le _____ é.
11 An bhfuil cead agam.... Tá / Níl
12 Gabh mo leithscéal
13 Cá bhfuil an _____________ ? Ta sé sa bhosca / sa mhála /ar an gcofra.
14 An dtuigeann tú? Tuigim / Ní thuigim
15 An bhfuil a fhios agat? Níl fhios agam.
16 Cad is brí le....?
17 Conas a deir tú _______ as Gaeilge? Conas a litríonnn tú ______?
18 Brostaigh. Déan deifir.
19 Tá ocras/tart/brón/áthas/fearg/tuirse/eagla/imní orm.
20 Cén t-am é? Tá sé in am sos. Ta sé in am lón.
21 Cad/ céard a tharla?
22 Chuaigh mé go dtí ______
23 Cad atá cearr leat?
24 Tabhair dom an _______.
25 Bain triail as.
26 Tá ___________ ag teastáil uaim.
27 Nollaig shona! Breithlá shona!
28 An féidir leat? Is féidir liom / Ní féidir liom

 
Back to content | Back to main menu